چاپ نیازمندی های کرمان شهر در پانزده هزار نسخه همرا با نمایش در سایت کرمان شهر و کرمان شهر آنلاین

آگهی های خود را با یک تماس در نیازمندی های کرمان شهر چاپ کنید 09140602416
03432266062

شماره: 585 تاریخ: 1396/03/23 صفحه: 3
گفت‌وگو با حجت السلام‌والمسلمین خالقی
شب قدر، شب سلام و درود است


کم‌کم به دهه‌ي آخر ماه مبارک رمضان نزدیک می‌شویم و یادمان می‌آید که شب‌های قدر نزدیکند و ما هنوز عظمت ماه رمضان را درک نکرده‌ایم و گرفتار امور روزمره خویشیم.
به یاد شب قدر که می‌افتیم؛ آیات سوره‌ی قدر را مرور می‌کنیم و این پرسش را از خود می‌پرسیم که آیا برای ما هم هنوز فرصتی هست که با درک عظمت خداوند غبار گناه را از روح و قلب خود بزداییم و به مسلمان بودن و از آن والاتر انسان بودن نزدیک شویم آری چه چیز بهتر از شب‌نشینی و زنده نگه داشتن شب‌های قدر تا قدر ومنزلت انسان بودن را درک کنیم و قدر بدانیم شب‌های رحمت، مغفرت و سعادت‌مندی را.
بنابراین برای درک و فهم بیش‌تر شب‌های قدر و پاسخ به سوال‌هامان درباره‌ی منزلت و فضیلت آن با حجت‌الاسلام‌والمسلمین غلامحسین خالقی گفت‌وگو کرده‌ایم.

• آقای خالقی خداوند چرا شب‌های قدر را به این نام می‌خواند و کلمه‌ي قدر به چه چیز تعبیر می‌شود؟
در پاسخ این سؤال، که چرا این شب، شب قدر نامیده شده، سخن بسیار گفته‌اند، از جمله این‌که شب قدر به این جهت «قدر» نامیده شده، که جمیع مقدرات بندگان در تمام سال در آن شب تعیین می‌شود و هم‌چنین آن شب را از این جهت شب قدر نامیده‌اند که دارای قدر و شرافت عظیمی است (نظیر آن‌چه در آیه ۷۴ سوره «حج» آمده است: ما قَدَرُوا اللّه حَقَّ قَدْرِهِ: «آن‌ها قدر خداوند را نشناختند) و به خاطر آن است که، قرآن با تمام قدر و منزلتش بر رسول والا قدر، و به وسیله‌ي فرشته‌ی صاحب قدر نازل شده است.

• در ترجمه‌ي آیه‌ي اول سوره مبارک قدر«إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» آمده که ما قرآن را در شب قدر نازل کردیم اما برخلاف ترجمه در آیه به لفظ کتاب قرآن اشاره نشده است؛ برچه اساس می‌توان گفت که منظور همان قرآن است؟
پاسخ این پرسش درآیه185‌ سوره بقره است که آمده« شَهْرُ رَمَضانَ الَّذي أُنْزِلَ فيهِ الْقرآن هُديً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدي وَ الْفُرْقانِ »ومنظور همان ماه رمضان است که قرآن درآن نازل شده و در این سوره ضمن بیان احکام روزه به آن اشاره کرده است. ما در سوره‌ي بقره به آیاتی برمی‌خوریم که درآن بر واجب بودن حکم روزه اشاره شده است طبق آیه ... كُتِبَ عَلَیْكُمُ الصِّیَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَی الَّذِینَ مِن قَبْلِكُمْ «مومنان روزه برشما واجب شد همان‌گونه که بر امم قبل واجب بوده است و درآیه دیگر به نزول قرآن در این ماه مبارک اشاره می‌کند»

• آیا در سوره‌های دیگر قرآن به ماه مبارک رمضان و شب‌های قدر و نازل شدن قرآن درآن اشاره شده است؟
بله سوره‌ي دخان در آیه‌های ابتدایی آن« حم (۱) وَ الْكِتَابِ الْمُبِينِ (۲) إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ (۳) » سوگند به کتاب مبین ما قرآن را در شبی مبارک فرستادیم، در شبی که مقدرات الهی از سوی خدای حکیم در هر امر و حادثه‎ای مشخص می‎شود و این امری از سوی ما و رحمتی است که ما بر بندگان خویش می‎فرستیم.

• آیه‌ي دوم سوره قدر « وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ » برچه چیز تاکید می‌کند و آیا این پرسش خداوند پاسخی دارد؟
تو چگونه شب قدر را در‌ک‌خواهی کرد؟ با فهم این آیه می‌توان به این نتیجه رسید که پیامبر از چه راهی واقف شده که شب قدر چیست؟ و این شب آن‌قدر بزرگ است که هرکس نمی‌تواند آن‌را به‌طورکامل درک کند در حالی‌که پیامبر اکرم آن‌را دریافت و درک کرده است، لذا این آیه یک جمله «تعجبه» است و خداوند به دنبال پاسخ نیست، می‌توان در ترجمه آن گفت، شگفتا چه چیز تو را آگاه کرده که لیلة‌القدر چیست؟ و این آیه بر تعظیم و تکریم شب قدر تاکید دارد و بزرگی آن‌را غیرقابل وصف می‌داند.

• در آیه‌ي سوم سوره قدر« لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ » خداوند این شب را از هزار ماه برتر و والاتر دانسته است و این سوال مطرح می‌شود که چرا ماه رمضان این‌گونه برتری دارد؟
درباره‌ي این‌که چرا خدای متعال در قرآن کریم به این میزان به لیله‌القدر اهمیت داده و آن را لیله المبارکه نامیده و در سوره مبارکه قدر، شب قدر را از هزار ماه برتر دانسته، دیدگاه‌های مختلفی بیان شده است: یک دیدگاه اهمیت این شب این است که مقدرات تمام بندگان خدا در این شب تعیین می‌شود و بسیار اهمیت دارد که تمام اموری که بندگان خدا تا سال بعد می‌خواهند انجام دهند در این شب تعیین و تقدیر می‌شود. به این دلیل خداوند شب قدر را از هزار ماه برتر دانسته است.
علت دیگر این‌که در شب قدر فرشتگان الهی به قدری به زمین نازل می‌شوند که زمین تنگ شده و به خاطر رفت و آمد زیاد فرشتگان، زمین با این همه وسعت تنگ می‌شود. وقتی فرشتگان در جایی حضور پیدا کنند آن‌جا نورانیت و معنویت خاصی پیدا می‌کند از این جهت شب قدر بهتر از هزار ماه است. برخی هم گفته‌اند این که لیله‌القدر بهتر از هزار ماه است برای این است که عبادات و اعمال بندگی بندگان در این شب ارزش هزار برابری پیدا می‌کند؛ یعنی مثلا اگر صدقه یک حسنه دارد در شب قدر هزار حسنه برای آن ثبت می‌شود. نماز و عبادت خدا هر ارزشی دارد، در شب قدر هزار برابر می‌شود. دعا هر ارزشی که دارد در شب قدر هزار برابر می‌شود؛ یعنی به سبب افزایش هزار برابری اعمال در شب قدر است که خدای متعال می‌فرماید شب قدر از هزار شب بالاتر است و ارزش بیش‌تری دارد.
و امام صادق(عليه‌السلام) در این‌باره می‌فرماید: کار نیک در آن شب از کار در هزار ماه که در آن‌ها شب قدر نباشد بهتر است.
البته این برتری مسلما به‌دلیل نزول قرآن کریم بوده است که بر همه‌‌ي ماه‌ها عظمت پیدا کرده است. کتاب شریف کافی جلد چهارم صفحه 156 در حدیث شماره‌ي 5 که به لیله‌القدر اشاره می‌کند حدیثی از ابی‌عبدالله (امام حسین عليه‌السلام) نقل شده که عظمت این ماه به خصوص شب قدر را می‌رساند ایشان می‌فرمایند: «تورات در روز ششم از ماه رمضان نازل و انجیل نیز پس ازآن‌که دوازده شب از ماه رمضان گذشته بود فرود آمد و هم‌چنین زبور داوود در شب هجدهم ماه رمضان وارد شده است و قرآن نیز در شب قدر بر قلب پیامبر نازل گردید.

• در این آیه‌ي شریفه چهارم سوره‌ي قدر «تنزّل الملائکه و الروح فیها باذن ربهم من کل امر» به فرود آمدن فرشتگان و روح به اذن خداوند برای اجرای فرمان الهی اشاره می‌کند در این آیه منظور از روح و فرمان الهی چیست و این اوامر بر چه کسی وارد می‌شود ؟
روح در واقع خلقی بالاتر و عظیم‌تر از ملائکه است که در شب قدر ائمه معصومین را هم‌راهی می‌کند.
و ما دقیقا نمی‌دانیم چه چیزی و یا چه کسی است و این جزو امور غیبی عالم است اما منظور از فرمان الهی مشخص بوده و آن این است که فرشتگان به اذن خداوند برای اجرای هر امری چه امور شخصی افراد، روزی‌ها، تقدیر انسان و چه امور مربوط به امت‌ها به زمین فرود می‌آیند و زمانی که آن امور ثبت می‌گردد نه ساعتی به تاخیرانداخته می‌شود و نه اتفاق افتادن امری زودتر از موعد مقرر وی می‌دهد و هرچه در آن شب تعیین شود تغییر نمی‌کند و تقدیر انسان‌ها و حتی ملت‌ها در سال آینده و آن‌چه که قرار است برایشان پیش بیاید معلوم می‌شود و البته تقدیراهل زمین و زمان ظهور حضرت ولی عصر (عج) در نزول پی‌درپی ملائکه مشخص می‌شود و تمامی این اوامر وفرمان‌ها بر ‌پیامبر و امام عصر نازل می‌شود و بیان‌گر این است که خداوند خلیفه‌ای درزمین دارد و یا جانشینی دارد که بعد از پیامبر تقدیرات امور به او ابلاغ می‌شود.

• آقای خالقی سوالی که پیش می‌آید این است که به چه دلیل تقدیر امور و البته انسان‌ها بر امام عصر وارد می‌شود؟
باید دراین مورد ابتدا این‌گونه توضیح دهم که هر ارسالی و فرستادنی نیازمند چهار امر است: اول مرسل یا فرستند دوم پیامی که ابلاغ می‌شود سوم ظرف و قالبی که پیام ارسال می‌شود و چهارم کسی که پیام را دریافت می‌کند در این رابطه باید گفت که خداوند مرسل است، ملائکه مامور ارسال و پیام نیز حاوی فرامین الهی است که می‌تواند به‌صورت گفتاری یا کتبی یا شکل دیگری داشته باشد و سرانجام به امام و خلیفه خدا وارد می‌شود و ایشان او امر الهی را دریافت می‌کنند که افضل بر عالمیان هستند و چه کسی بهتراز امام عصر و جانشین خدا بر روی زمین که شایستگی دریافت و درک دستورات الهی را دارد.

• برطبق آیه‌ي چهارم از این سوره آیا می‌توان اذعان داشت که شب قدر قبل از پیامبراسلام بوده و فرود ملائکه در شب قدر تا آخرالزمان ادامه دارد؟
شب قدر طبق روایات اسلامی از ابتدای خلقت بوده است و فعل «تنزل» در واقع فعل مضارع از ریشه تفعل ومضارع مونث است که در واقع به صورت« تتنزل» بوده است و این واژه دلیل بر فرود آمدن ملائکه و روح دارد و هم‌چنان جاری و باقی است.
در روایتی آمده که ابوذر غفاری از رسول خدا(ص) پرسید: آیا شب قدر فقط در عهد پیامبران بوده و پس از آن‌ها از بین می‎رود؟ فرمود: نه چنین نیست، بلکه تا روز قیامت باقی است.

• در آیه آخر سوره قدر «سلام هي حتي مطلع الفجر» به سلامت و تهنیت اشاره می‌کند تا طلوع فجر؛ چرا خداوند شب قدررا این‌گونه خطاب می‌کند و بر لفظ «سلام» تاکید دارد؟
جواب این سوال مبتنی برفهم کلمه «سلام هی» است یعنی شب قدر همیشه سلام و تهنیت است لفظ «هی» دراین آیه به لیلۀ القدر برمی‌گردد یعنی شب قدر همواره سلام و درود است گاهی فعل را به ظرف مکانی و زمانی آن نسبت می‌دهند نه به فاعل آن و این تفسیر نشان می‌دهد که شب قدر ملائکه پی‌درپی سلام می‌کنند و سلام و درود آن‌قدر زیاد است که گویا شب قدر خود سلام است و چون ملائکه به تدریج نزول می‌کنند و فرود آن‌ها با سلام است مانند است که عالم غرق سلام و درود می‌شود.

• ملائکه درحالت نزول بر زمین در شب قدر به چه کسی یا کسانی سلام می‌کنند و درود می‌فرستند؟
بر پیامبر ولی خدا بر روی زمین یا ولی عصر امام زمان (عج) سلام می‌کنند و آیه 124 سوره بقره گواه بر این موضوع است که خداوند می‌فرماید «آیا به تو رسیده حدیث پذیرایی ابراهیم از فرشتگاه مکرم؛ آن زمان که داخل شدند بر ابراهیم و گفتند سلام علیکم و ابراهیم نیکوتر به آنان جواب داد» البته سلام بر مومنان نیز یکی از مواردی است که در احادیث ائمه به آن اشاره شده است و از آن چنین برمی‌آید که ملائکه در زمین گردش می‌کنند بر مومنان و در جلسات اهل ایمان سلام می‌کنند تا زمان طلوع سپیده صبح و رحمت خدا به اهل جلسه ابلاغ می‌شود.
• به چه دلیل شب قدر معلوم نیست؟ آیا خداوند از نامشخص کردن شب قدر منظوری داشته است؟
نامعلوم بودن شب قدر برای این است که بنده برای نزدیک شدن به قرب الهی کوشش کند به همین دلیل به لحاظ لزوم کسب آمادگی بیشتر به جای مشخص کردن یک شب، آن را در‌ هاله‌ای از ابهام بین یکی از سه شب قرار دادند که در هر سه شب به احتمال این که هر یک از آن‌ها شب قدر است انسان خدا را عبادت کند و با شب زنده‌داری آن شب‌ها بیش‌تر از برکات و رحمت الهی برخوردار شود و آمادگی بیش‌تری برای ارتباط با خدا پیدا کند. دلیل دیگر وضعیت گردش کره زمین است با توجه به اختلاف افق شهرهای مسلمان‌نشین و اختلاف در روزهای ماه مبارک رمضان هر منطقه شب قدر مخصوصی به خود داشته باشند و شب قدر یک 24 ساعته مستمر است و این دلیل را برحسب وضعیت کره زمین و زندگی مردم درنقاط مختلف تعیین کرده‌اند.
البته اختلاف افق باعث تعدد شب قدر نمی‌شود و مسلمانان اگر برای تشخیص شب اول ماه رمضان کوتاهی نکرده و به وظیفه شرعی خود در این‌باره عمل کرده و شب‌هایی را به خاطر احتمال شب قدر بودن، احیا نموده باشند، یقینا از الطاف خداوندی بهره‌مند می‌شوند هرچند که واقعا شب قدر نباشد. البته بدیهی است که بعضی از خصوصیات شب قدر؛ مثل نزول ملائکه بر ولی خدا فقط در شب قدر واقعی اتفاق می‌افتد.
عده‌ای می‌گویند دلیل مشخص نشدن شب قدر این است که امام عصر باید اجازه نزول ملائکه را بدهند و خداوند این شب را معلق به اذن ولی خدا کرده است چرا که خدا اشرف‌تر و والاتر از او در زمین قرار نداده است.

• همان‌طور که می‌دانیم دهه‌های آخر ماه مبارک رمضان و شب‌های 19، 21 و23 به شب‌های قدر تعلق دارند وعده‌ای نیز شب‌های 25، 27 و29 ماه مبارک رمضان را شب‌های قدر می‌دانند به نظر شما کدام شب بر احتمال بیشتری قرار دارد و آیا دلایل کافی صحت این امر را تایید می‌کند؟
مشهور و معروف در روايات اين است كه اين شب در دهه آخر ماه رمضان و شب بيست و يكم و يا بيست و سوم قرار دارد. در روايتى از رسول خدا(ص) پرسيدند كه شب قدر كدام يك از اين شب‏هاست؟ حضرت فرمودند: آن را در دهه‌ي آخر ماه رمضان جست‌وجو كنيد. و در روايتى از امام صادق(ع) آمده است كه شب قدر بيست و يكم يا بيست و سوم است.
بنابراین می‌بینیم که شب قدر دقیقا مشخص نیست اما طبق روایات شب بیست وسوم بر شب قدر بودن محتمل‌تر است و از رسول اکرم روایت مشهوری به نام«جهینه» وجود دارد که پیامبر برشب بیست سوم ماه مبارک رمضان به‌عنوان شب قدر تاکید بیش‌تری دارد. هرچند تمامی شب‌های رمضان گران‌قدر هستند اما این‌که شب قدر در بین شب‌های 25 ، 27 و29 ماه مبارک رمضان باشد چنین چیزی محتمل نیست.

• همان‌طور که گفتید در شب قدر مقدرات عالم و سرنوشت سال آینده‌ی انسان مشخص می‌شود آیا این موضوع با اختیار انسان منافات ندارد؟ چگونه می‌توان هم باور به مقدرات الهی داشت وهم باور به اختیار انسان در تعیین سرنوشت خود؟
شب 19 تقدیر اجمالی است و دو امر متضاد خیر و شر در مقابل هم قرار می‌گیرند. درشب 21 رمضان از شب‌های قدر یکی از این دوگزینه برای سرنوشت انسان انتخاب می‌شود و در شب بیست وسوم مقدرات حتمی می‌گردد البته بندگان خدا درطول سال کارهای خیر وشر زیادی انجام می‌دهند که در سرنوشت آن‌ها تاثیرگذار است مثلا بنده‌ای به دلیل بی‌احترامی و ستم به پدر و مادر که گناه کبیره محسوب می‌شود؛ عمر خود را کوتاه می‌کند و ممکن است زندگانیش در دنیا چند ماه یا چند سالی دوام نداشته باشد اما در نهایت توبه می‌کند و درصدد جبران آن گناه دست به کار خیر می‌زند؛ عذرخواهی می‌کند و پدر و مادر او را می‌بخشند در این وضعیت این بنده گنهکار یک قدم جلو رفته وتقدیر اولیه که مرگ زودرس بوده را تغییر می‌دهد و این تقدیر از او برداشته می‌شود، بنابراین می‌بینیم که مقدرات الهی با اختیار انسان منافات ندارد چرا که خداوند رحمان توبه ‌بندگان خود را می‌پذیرد و از بدی‌های آنان می‌گذرد البته این اعمال ما انسان‌هاست که موجب مصیبت و سرنوشت شوم می‌شود و این انسان است که به خود ستم می‌کند اما خداوند مهربان، بخشنده و‌ توبه‌پذیر است.

• حاج آقا حال بگویید بندگان چگونه می‌توانند در پیشگاه خداحاضر شده و شب قدر را درک کنند و از آن بهره ببرند ؟
همان‌طور که گفتیم در آن لحظه مبارک عالم غرق سلام می‌شود و اگر انسان بخواهد به این فیض بزرگ برسد باید کوشش کند و نیست برای انسان راهی جزو عبادت و توجه خاص به خداوند. بله باید این‌گونه گفت که بنده باید وسیله و زمینه‌ی آن را درخود به وجود بیاورد.
«طبیب عشق مسیحا دم است و مشفق لیک. چو درد در تو نبیند که را دوا بکند»

• چه اعمالی در شب قدر توصیه شده است که به واسطه‌ی آن می‌توان به قرب الهی ورحمت الهی نزدیک شد؟
طبق گفته‌ی شیخ صدوق بهترین عمل گفتگوی علمی است اما افضل برآن خواندن صد مرتبه سوره‌ی دخان است دراین زمینه روایات متعددی وجود دارد از امام صادق (علیه‌السلام) نقل شده صد رکعت نماز در هرشب خوانده شود و در کتاب مفاتیح الجنان اعمال شب قدر ذکر شده اما برشب زنده‌داری و خواندن دعای جوشن کبیرکه اسامی خداوند در آن ذکرشده تاکید فراوان شده است اما اصل برآن است که انسان روح خود را تقویت کند وظرف وجودی آن پذیرای رحمت الهی راداشته باشد و خود را آماده کند و در این زمینه ذره‌ای در دل خود شک نداشته باشد.

• بسیاری از بندگان خدا در این شب به مناجات و به خصوص دعا می‌پردازند و خواسته‌های زیادی از خداوند دارند و دل به امید اجابت بسته‌اند حال بگویید چگونه دعا کنیم تا مورد توجه خداوند قرار گیریم، توبه‌ی ما پذیرفته شود و به خواسته‌های قلبی خود نیز برسیم؟
در پاسخ باید گفت که خدا توبه‌پذیر ومهربان است و گفته انا تواب‌الرحیم حال چگونه بندگان خدا از این رحمت ناامید هستند البته بندگانی که سعی کرده‌اند همیشه مطیع فرمان الهی باشند و وظیفه خود را درهمه حال انجام داده‌اند؛ امید است که دعایشان در شب قدر پذیرفته شود و آنانی که عاصی و گنه‌کار هستند با قلبی شکسته و پشیمان نزد خدا بیایند و خدا دعایشان را مستجاب می‌کند چرا که خود درآیه 53 سوره زمر فرموده است «ای بندگان من که بر خود اسراف و ستم کرده‌اید از رحمت خداوند نومید نشوید که خدا همه گناهان را می‌آمرزد، زیرا او بسیار آمرزنده و مهربان است»
دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند
واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند
بیخود از شعشعه پرتو ذاتم کردند
باده از جام تجلی صفاتم دادند
چه مبارک سحری بود و چه فرخنده شبی
آن شب قدر که این تازه براتم دادند